LÃO RÂU QUĂN

Nguyên tác: Curly Beard

Tác giả: Lâm Ngữ Đường

Giới thiệu và dịch: Nguyễn Hiến Lê

Thực hiện ebook: Goldfish

Ngày hoàn thành: 22.01.2011

http://www.e-thuvien.com

MỤC LỤC

Đỗ Quang Đình và Lâm Ngữ Đường

Lão Râu Quăn

ĐỖ QUANG ĐÌNH và LÂM NGỮ ĐƯỜNG

Lão Râu Quăn là một truyện ngắn mà nhiều nhà phê bình văn học Trung Hoa (Hồ Thích, Lỗ Tấn, Lâm Ngữ Đường) khen là một trong những truyện cổ hay nhất của đời Đường. Kim Thánh Thán ở thế kỉ XVII cũng nhận rằng một trong ba mươi cái vui của ông là đọc truyện đó.

Sách Đường đại tùng thư không biết căn cứ ở đâu mà bảo tác giả là Trương Thuyết. Thuyết đó có vẻ không vững vì lẽ dưới đây. Trong truyện có nói một nước Phù Dư ở đông nam Trung Hoa mà sự thực là ở phía bắc Vạn Lí Trường Thanh, tức ở địa phận Mông Cổ, Trương Thuyết làm tể tướng đời Đường không lẽ lại dốt địa lí mà lầm lẫn như vậy được.

Lỗ Tấn trong bộ Trung Quốc tiểu thuyết sử lược cho tác giả là Đỗ Quang Đình (850-933). Quang Đình tự là Tân Chí người đất Tấn Vân, mới đầu học đạo ở núi Ngũ Thai, sau vô xứ Thục, giúp Vương Kiến, làm chức gián nghị đại phu, về già từ quan, ẩn trong núi Thành Thành, mất hồi 83 tuổi. Tác phẩm của ông gồm mười sáu quyển chép trong bộ Toàn Đường Thư; nhưng truyện Lão Râu Quăn (chữ Hán là Cầu Nhiêm Khách) này không chép trong bộ đó mà chép trong bộ Thái Bình Quảng Kí (quyển 193), có nhiều bản hơi khác nhau.

Trương Phượng Dực đời Minh lấy cốt truyện viết một nhan đề là Hồng phất kí.

Nguyên bản Cầu Nhiêm Khách ngắn, hơi khô khan. Lâm Ngữ Đường viết lại ra tiếng Anh, nhan đề là Curly-beard trong cuốn Famous Chinese short stories (loại sách bỏ túi). Ông đã bỏ một chi tiết: bữa tiệc đầu lâu, và thêm nhiều nét khác cho truyện thêm vui và tâm lí nhân vật thêm sâu sắc. Trong đoạn giới thiệu ở đầu truyện ông nói là đã thêm chi tiết về đoạn ở lữ quán Thái Nguyên (Taiyuan inn).

Điểm đáng khen nhất của Lâm là đoạn kết. Trong nguyên văn chữ Hán, đoạn đó có tính cách luân lí tầm thường, khuyên ta tin ở mạng trời. Lâm sửa lại và thêm được một nét hợp với tâm lí nàng Trương.

Nghệ thuật của Đỗ Quang Đình khá cao. Tình tiết dồn dập, đột ngột. Tâm lí những nhân vật chính, tả gọn mà sắc. Cử chỉ nhất là ngôn ngữ hợp với người: Lý Tĩnh, cương trực, trung tín, đúng là một trang hảo hán; Lão Râu Quăn hiên ngang, giang hồ, bí mật, đại lượng, ôm ấp chí lớn; nàng Trương thông minh, biết thời, biết người nhưng vẫn có chỗ nhi nữ thường tình và rất dễ thương vì vậy. Đặc biệt nhất là từ đầu đến cuối, Lý Thế Dân chỉ hiện có hai lần mà không nói lên một tiếng, âm thầm, xa xăm. Lại thêm mối tình của Trương và Lý đã đẹp mà tình của Râu Quăn với vợ chồng Lý lại càng cao.

Bản tiếng Anh của Lâm Ngữ Đường viết cho người phương Tây nên dùng một số từ ngữ mới. Chúng tôi châm chước, rán giữ chút không khí cổ và tin dị đoan đầu đời Đường – thời đó ảnh hưởng của đạo Lão rất mạnh – nhưng không dám bỏ xa Lâm, nên truyện có vẻ hơi tân thời.

Ông Giản Chi đã dịch bản tiếng Hán của Đỗ Quang Đình và đăng trong Nội san Bưu điện thông tin số xuân Canh Tí sau khi cắt mấy hàng luân lí ở cuối truyện.

*

LÃO RÂU QUĂN

Xã hội đời Đường là một xã hội võ hiệp, mạo hiểm, đầy những chuyện chiến đấu gan dạ và những cuộc chinh phục phiêu lưu, có biết bao hành động kì dị của những nhân vật kì dị. Con người ở thời đại rực rỡ đó vĩ đại hơn, tưởng tượng sâu sắc hơn, đại độ, đại đởm hơn và hành động lạ lùng hơn con người các thời khác. Tất nhiên là từ khi xã tắc nhà Tuỳ rung rinh thì trong nước đầy những quân nhân gặp thời nổi lên như một khu rừng đầy loài ngân thử. Người ta coi vận mạng như cuộc đỏ đen trong một canh bài lớn, mà đấu mưu đấu trí với nhau. Người ta tin tưởng dị đoan, thù ghét ai thì cay độc mà trung thanh với ai thì cũng nhiệt liệt. Trong thời đó xuất hiện một vị hảo hán da sắt, tim vàng.

*

Lúc đó vào khoảng đầu giờ Hợi. Lý Tĩnh, một chàng khoảng ba chục tuổi, ăn cơm xong, đương nằm ở giường, buồn rầu, lo lắng và bực mình. Chàng cao lớn, gân guốc, tóc xoà trên cổ và vai mà cổ chàng rất đẹp. Chàng uể oải vận động những con chuột ở cánh tay vì chàng có tài lạ, không cần co tay lại mà cũng làm cho các bắp thịt nhảy lên được. Chàng đầy cao vọng, giàu nghị lực mà chẳng có cách gì thi thố tài năng.

Buổi sáng hôm đó chàng vào yết kiến quan Tư Không là Dương Tố để dâng một sách lược vãn cứu giang san. Bây giờ nhớ lại, chàng chắc chắn rằng lão Tư Không mập ú đó chẳng buồn đọc sách lược của chàng. Thật công toi.

Quan Tư Không giữ việc phòng thủ Tây kinh trong khi Tuỳ Dạng Đế vui thú với mỹ nhân ở Nam kinh. Lão ngồi chễm chệ trên sập, vẻ tự mãn. Mặt lão như mặt heo, môi dầy, mắt hum húp, cằm xệ xuống một lớp mỡ, lỗ mũi hếch đều đều phát ra hơi thở ột ột. Hai chục mỹ nữ đứng sắp hàng hai bên, bưng chén đĩa, bánh trái, ống nhổ, phất trần. Những phất trần dùng để trang sức đó làm bằng đuôi ngựa, dài khoảng gang rưỡi, buộc vào một cái cán bằng ngọc thạch hoặc gỗ sơn đỏ. Lông ngựa trắng mướt như tơ, mềm mại rũ xuống.

Lý Tĩnh nước da sạm nắng; thân mình cao lớn như một lực sĩ, yên lặng đứng đợi (…). Chàng nghĩ rằng xã tắc như trái táo chín rục, sắp rớt đến nơi rồi. Toàn quốc nổi loạn mà ở đây cái mặt lợn ỉ này cứ ung dung núp sau những bức bình phông bằng da thịt đàn bà kia để cho được ấm áp.

Dương Tố nhìn tấm thiếp của khách rồi hỏi, giọng chán chường, mệt nhọc:

- Thầy là ai?

- Một tên vô danh. Tôi nghĩ trong những thời như thời này, tướng công nên chiêu hiền, tìm người có kế hoạch để hoạt động chứ và nên có lễ độ hơn một chút. Đáng lẽ phải mời tôi ngồi chứ.

Dương Tố đáp:

- Ừ, ngồi chơi, ta vô tình đấy, thôi bỏ qua cho.

Lão luôn luôn tiếp khách mà không thèm đứng dậy, nhưng chưa ai dám nói thẳng vào mặt lão như thế.

Có tiếng thở gấp như hổn hển. Một chiếc phất trần rớt xuống và một thiếu nữ dong dỏng cao, mảnh khảnh, bận áo hồng, vội vàng cúi xuống lượm. Lý Tĩnh nhìn lên, thấy một cặp mắt đẹp, đen lánh, sáng ngời kinh ngạc ngó mình. Chàng ung dung ngồi xuống.

- Thầy muốn gì?

- Tôi không muốn gì hết. Còn tướng công, ngài có muốn gì không?

Thấy giọng xấc láo đó, lão Tư Không lắp bắp:

- Ta ư?

- Ngài cứ thản nhiên thôi, chẳng chịu tìm một kế hoạch cứu quốc, và một người cương quyết…

Những tiếng sau nhỏ dần rồi ngưng bặt.

- Một kế hoạch ư?

- Tôi biết trước rồi, ngài chẳng có chủ trương gì cả. Tôi sợ làm mất thì giờ của ngài thôi.

Nhưng khi lão Tư Không hỏi thì chàng cũng rút trong túi ra bản sách lược, và lão ta đặt nó ngay ngắn trên chiếc ghế đẩu thấp ở bên mặt, tỏ vẻ lễ độ một cách gượng gạo, rồi hỏi:

- Hết rồi chứ?

Lý đáp:

- Hết.

Rồi đứng dậy cáo từ.

Trong khi chàng nói, thiếu nữ bận áo hồng đăm đăm ngó chàng và hai cặp mắt gặp nhau. Lúc nàng quay lưng đi ra nàng lại đánh rớt cây phất trần một lần nữa. Chỉ có chuyện đó là vui vui và lúc này đây nằm trên giường, chàng mỉm cười nhớ lại vẻ nhìn chăm chú của thiếu nữ.

Có tiếng gõ nhè nhẹ ở cửa phòng. Ai mà tới thăm chàng giờ này đây? Hay là lão Tư Không đã đọc sách lược của chàng chăng? Vô lý, không thể như vậy được. Chàng ngồi dậy và thấy một người lạ đứng ở cửa, bận áo tía, đội mão, tay cầm một cái gậy gác lên vai; đầu kia là một cái túi.

- Khách là ai?

Có tiếng đáp nhỏ nhẹ:

- Thiếp là kĩ nữ cầm phất trần ở dinh họ Dương. Thiếp vô được không?

Lý vội khoác chiếc áo dài rồi mời vô, ngạc nhiên về cuộc viếng thăm bí mật và về sự giả trang của khách. Nàng khoảng mười tám mười chín tuổi, lột bỏ áo ngoài và mão ra, để lộ một chiếc áo thêu và một chiếc xiêm đỏ vẽ mây. Chàng ngó giai nhân yểu điệu, e lệ đó, tưởng chừng như một ảo ảnh. Nàng cúi mặt hoa rồi thưa:

- Chắc ông quên thiếp rồi. Thiếp được gặp ông trong cuộc hội kiến sáng nay với quan Tư Không. Thiếp lén đọc địa chỉ trên tấm thiếp của ông và lại đây thăm ông.

- Vậy ư?

Nàng theo dõi cử chỉ của Lý trong khi chàng vừa thắc chiếc dây lưng vừa đăm đăm ngó qua cửa sổ.

- Thưa ông, xin ông nghe thiếp, thiếp lén lại đây đấy ạ.

- Lén lại đây! Cả gan nhỉ? Lính tráng khắp kinh sư này sẽ lùng bắt cô, cô biết chứ!

Thiếu nữ cười rất tươi và quyến rũ:

- Xin ông đừng lo. Thiếp có cô bạn nhỏ muốn thay chân thiếp và cái xác già nua suy nhược kia không nhận ra được đâu. Trong nhà đó cũng như trong nước lúc này không ai trung với chủ cả - thực ra họ ghét lão ta và chỉ muốn bòn rút của lão thôi.

Lý mời nàng ngồi xuống một cái ghế tốt nhất. Cặp mắt nàng vẫn không rồi chàng:

- Thưa ông, thiếp đã đọc sách lược của ông.

- Đã đọc? Cô thấy nó ra sao?

- Thật là châu ngọc, dâng cho con heo đó thật uổng.

Lý thấy vui vui, ngồ ngộ, hỏi:

- Lão ta có đọc không?

- Không. Làm gì có chuyện đó.

Lý thấy cặp mắt nàng rất thông minh, mỉm cười với nàng:

- Vậy cô định trốn ư?

Nàng khoan thai ngồi xuống chiếc ghế, đáp:

- Thiếp xin thưa. Ai cũng biết xã tắc lúc này không còn bao nhiêu ngày nữa là trận lụt tràn dâng. Ai cũng biết chỉ trừ cái xác không hồn kia. Bọn đàn bà chúng em cũng biết và chúng em phải lo phận mình chứ.

Nàng ngưng một chút rồi tiếp:

- Nhiều người đã bỏ đi rồi. Chỉ khoảng một năm hay hơn một năm nữa là không còn quan Tư Không họ Dương nữa. Sáng nay gặp ông, thiếp nghĩ nên làm quen với ông.

Lý chăm chú nhận xét thiếu nữ. Nàng đẹp thật, nhưng chàng cảm động nhất là thấy nàng đã dám bỏ nhà họ Dương, mà lại thông minh biết nhận xa. Chàng biết rằng nếu chiến tranh lan tới kinh sư, quan Tư Không tẩu thoát không kịp mà bị bắt thì những thiếu nữ trong hoàn cảnh của nàng sẽ khốn đốn ra sao: hoặc bị lính bắt cóc, hãm hiếp, hoặc bị đem bán làm nô tì.

Nàng dong dỏng cao, cặp mắt hơi dài, cách xa nhau; lưỡng quyền hơi cao, mặt thon.

- Hạng đàn bà như thiếp lúc này có làm được việc gì không? Thiếp thành thực hỏi ông như vậy. Xin ông tin thiếp.

Giọng nàng có vẻ buồn, cặp mắt nghiêm, từ cử chỉ đến ngôn ngữ của nàng đều làm cho Lý mê mẫn.

Chàng hỏi tính danh thì thưa:

- Họ Trương.

- Thứ mấy?

- Đầu lòng.

Thiếu nữ chăm chú nhìn chàng.

- Thưa ông, thiếp đã thấy hàng trăm người vô yết kiến lão Tư Không nhưng không có ai được như ông.

Rõ ràng là nàng có ý muốn trốn từ lâu và lựa chàng để gởi thân. Chàng nghĩ rằng có được một người bạn như nàng cũng là điều may.

- Cô Trương à, sống chung với một chiến sĩ như tôi thì đời sẽ vất vả đấy, nay đây mai đó, hành binh rồi chinh chiến, nguy hiểm mà không chắc chắn gì cả.

- Thiếp đọc sách lược của ông, đã rõ điều đó.

- Cô mới gặp tôi sáng nay. Vậy có gì làm cho tin rằng tôi là hạng người đáng cho cô quí mến?

- Thiếp thấy ông làm cho lão Tư Không phải xin lỗi về thái độ bất nhã của lão. Không ai cả gan như vậy. Ông dám nói, thiếp tự nhủ ông là người thiếp đang tìm. Nếu ông không chê thì thiếp xin trở về để thu xếp ít việc nữa cho xong.

Khoảng một giờ sau thiếu nữ trở lại, Lý càng ngạc nhiên, khó tin được. Chàng vừa vui vẻ hãnh diện, vừa lo lắng vì chàng nghèo. Thỉnh thoảng, chàng lén nhìn ra phía cửa sổ xem có ai tới kiếm nàng không.

Lạ thay, thiếu nữ tỏ vẻ rất bình tĩnh. Mắt nàng âu yếm chăm chú ngó chàng và theo dõi chàng.

Lý Tĩnh hỏi:

- Cô không có thân thích gì cả?

Nàng trả lời vội vàng:

- Không ạ. Nếu có thì thiếp đã không gởi thân ở đây. Thiếp có phước quá.

Chỉ có lời đó là tỏ ra cái vẻ nồng nhiệt ẩn trong tia sáng của cặp mắt nàng suốt buổi ấy.

- Cô biết tôi không có công việc làm ăn gì cả chứ?

- Nhưng ông có cao vọng. Ông sẽ làm được đại sự.

- Sao cô biết?

- Bản sách lược đó.

Chàng mỉm cười chua chát:

- Phải, bản sách lược đó!

Không phải chàng coi rẻ bài văn của chàng đâu. Chàng có văn tài mà kế hoạch của chàng phô diễn một cách rõ ràng mạnh bạo, sắc bén. Chàng nói tiếp:

- Thôi đừng nói bậy nữa, không có lý cô lại mê mấy trang chữ đó.

- Thật đấy ạ, thiếp mê nó, nói cho đúng là thiếp mê người viết nó. Đáng tiếc lão Tư Không đã không ngó tới.

Nhưng còn điều này thì mãi về sau nàng mới cho chàng hay, là nàng cũng mê cái vẻ đẹp trai của chàng nữa: đầu ngay ngắn, cổ lớn mà tròn, vai rộng mà hiên ngang, cặp mắt sáng, rõ ra phong độ một hảo hán, một quân nhân.

*

Ít bữa sau, Lý nghe đồn lính thị vệ của quan Tư Không đến tìm nàng. Mặc dầu họ tìm kiếm cho có lệ đúng như nàng nói, chàng cũng bảo nàng cải trang làm đàn ông, đỡ nàng leo lên lưng ngựa rồi đưa nàng đi trốn.

Nàng hỏi:

- Chúng mình đi đâu bây giờ?

- Đi thăm một người bạn ở Thái Nguyên.

Thời loạn lạc, đi xa là một chuyện mạo hiểm. Nhưng riêng về bản thân mình thì Lý không ngại: dù có mười hai tên cướp hèn nhát mai phục ùa ra một lúc chàng cũng chống cự được. Chàng chính là hạng dũng sĩ có cao vọng, gan dạ, cảm thấy xã tắc nhà Tuỳ rung rinh nên giao du để kết bạn, nghiên cứu tình hình chính trị và địa lí để hễ gặp thời là phất cờ. Có nhiều người như chàng hoặc giả trang ngao du sơn thuỷ, hoặc bí mật hành động, tìm những người can đảm tín cẩn và trung thành kết làm đồng chí.

Ngựa đương phi, Lý hỏi Trương:

- Em tin số không?

- Anh muốn nói gì ạ?

- Tin ở số mạng ấy mà. Có một thanh niên con thứ của quan Châu tướng Thái Nguyên. Một người bạn của anh là Lưu Văn Tĩnh biết hắn rõ lắm và cùng với hắn âm mưu nổi loạn mà không cho gia đình hay, Lưu tin hắn vô cùng bảo hắn có chân mạng đế vương.

Thiếu phụ kinh ngạc:

- Chân mạng đế vương?

Lý rầu rầu đáp:

- Ừ, chắc hắn sẽ lên ngôi báo một ngày gần đây. Diện mạo hắn kì dị lắm. Em tin có số không?

- Dạ, có. Có tin mới tìm tới mình chứ. Hắn kì dị ra sao?

- Không thể nói được. Tất nhiên là đẹp trai, cân đối, đủ. Nhưng anh không thể tả được. Hễ hắn lặng lẽ vô phòng thì dù không nhìn thấy, em cũng có cảm tưởng hắn ở sau lưng mình. Có cái gì tự hắn phát ra y như trời sinh hắn để làm thủ lãnh mọi người. Anh muốn em gặp hắn để rồi sẽ hiểu lời anh nói.

- Tên hắn là gì?

- Lý Thế Dân. Người ta thường gọi hắn là Thứ Lang vì hắn là con thứ của quan Châu tướng.

Quả nhiên Lý Thế Dân là người sau này sáng lập ra nhà Đại Đường, ông vua được quí mến nhất trong ngàn năm nay, can đảm, khôn khéo, nhân từ; triều đại của ông thành một hoàng kim thời đại trong lịch sử (…).

*

Khi vợ chồng Lý tới một quán trọ nhỏ ở Linh Thạch thì giường đã dọn sẵn. Trong góc phòng đặt một chiếc lò nhỏ lửa đương cháy và trên lò có một nồi thịt hầm đương sôi. Thiếu phụ cởi bộ đồ giả trang rồi đứng trên giường chải đầu cho khỏi quét đất vì tóc nàng rất dài. Lý đương săn sóc con ngựa ở ngoài sân.

Một người tầm vóc trung bình, râu đỏ mà quăn, cưỡi một con lừa ốm yếu tiến vô quán. Chẳng kiểu cách gì cả mà cũng chẳng để ý rằng có nàng Trương ở đó, khách liệng túi da xuống làm gối, nằm dài trên đất rồi nhìn nàng, bằng cặp mắt sáng ngời, đầy khí lực. Lý bất bình vì thái độ vô lễ của khách, nhưng vẫn tiếp tục chải ngựa, chỉ thỉnh thoảng coi chừng khách.

Nàng Trương cũng ngó trộm khách. Mặt khách xám như đồng, quần áo bằng lông thú. Một cái vỏ đoản đao lủng lẳng ở dây lưng. Khách có vẻ nghiêm trang đáng kính. Nàng quay đi, tay trái đỡ mái tóc, tay phải ra dấu cho Lý đừng giận cứ để mặc khách.

Vấn tóc xong, nàng tiến lại phía khách, lễ phép hỏi tên họ để làm quen. Khách chậm chạp ngồi dậy, đáp mình họ Trương.

- Thưa thứ mấy?

- Thứ ba.

Nàng dịu dàng nói:

- Thiếp cũng họ Trương, vậy thiếp xin nhận làm em.

Khách hỏi:

- Cô thứ mấy?

- Đầu lòng ạ.

- Vậy tôi gọi cô là cô Nhớn. Gặp được người cùng họ như cô, còn gì bằng.

Lý bước vô phòng. Nàng Trương bảo:

- Anh Tĩnh à, anh lại chào anh Ba đi.

Khách tỏ vẻ thân mật, nhưng giọng cộc cằn. Đúng là kẻ giang hồ từng trải. Khách nhìn Lý và thiếu phụ, có vẻ đã hiểu được cặp này ra sao rồi. Lý dò xét cử chỉ và y phục của khách, đoán cũng là bậc hảo hớn như mình.

Lý thích gặp hạng người như Lý, không nhà cửa, ăn nói cộc lốc, khinh lối sống nề nếp của bọn cầu an, thận trọng, ôn hoà; hạng người gặp thời cơ thì tung hoành, hạng người gang thép, trung thành với bạn bè và tàn nhẫn với kẻ thù.

Khách Râu Quăn hỏi:

- Nấu gì trong nồi đấy!

Nàng Trương đáp:

- Thưa thịt cứu. Cũng gần chín.

- Ta đương đói đây.

Lý ra ngoài, lấy ít bánh để cùng ăn với khách. Khách Râu Quăn rút còn dao bén cắt thịt cừu, liệng ít xương vụn cho lừa ăn. Chẳng giữ ý tứ trong khi ăn uống và ăn mau lạ lùng.

Râu Quăn bảo nàng Trương:

- Cặp vợ chồng này kì dị đấy. Nghèo mà phóng túng. Vớ đâu được anh chàng đó? Ta biết hết rồi. Chẳng cưới hỏi gì đâu, gặp chuyện gì đó nên cô cậu dắt nhau đi trốn. Đúng không? Không sao, đừng sợ, cô Nhớn.

Có cái gì âu yếm, ấm áp trong giọng nói của lão.

Cặp mắt chàng Lý không hề chớp, chàng bình tĩnh nhưng lấy làm lạ sao lão lại biết rõ như vậy. Hay là lão biết coi tướng. Có lẽ những móng tay dài của nàng Trương đã tố cáo đời sống xa hoa của nàng trong dinh thự chăng?

Chàng cả cười, đáp:

- Có phần đúng đấy.

Cặp mắt họ gặp nhau; Lý rán dò ý khách rồi mỉm cười nói tiếp:

- Đúng như ông anh nói, cô ấy đã để ý tới tôi. Đừng coi thường hạng phụ nữ. Cô áy biết rằng sắp có trận đại hồng thuỷ rồi.

Mắt Râu Quăn sáng ngời:

- Hồng thuỷ.

- Vâng, nói cho bóng bảy vậy mà.

Râu Quăn liếc thiếu phụ, vẻ thán phục. Rồi hỏi:

- Hai người ở đâu tới?

Lý chăm chú nhìn khách bình tĩnh đáp:

- Từ kinh sư.

- Có rượu không?

- Bên cạnh đây có quán rượu.

Râu Quăn đứng dậy ra đi.

Nàng Trương hỏi chồng:

- Sao anh nói toạc cả ra thế?

- Em đừng lo. Bọn thảo dã anh hùng trọng danh dự hơn quan lớn quan bé. Trông bác ấy anh đoán được cùng bọn với nhau rồi.

- Lúc không có anh ở đây bác ta cắt lấy một miếng thịt cừu rồi cho lừa ăn mà chẳng thèm hỏi em, em không thích như vậy. Y như là thức ăn của bác ấy vậy.

- Đó mới là điều đáng khen nhất. Nếu bác ấy lại lễ độ và trơn tru thì anh mới ngại. Anh nghĩ một người như bác ta không nên để ý tới vài miếng thịt cừu. Rõ ràng là bác ấy mến em.

- Em cũng thấy vậy.

Râu Quăn đem rượu về. Mặt đỏ gay và bắt đầu nói nhiều. Mạch máu ở thái dương nổi lên. Giọng khàn khàn và thấp, lời chậm rãi, rõ ràng, thận trọng. Lão coi thường tất cả những tướng quân đã phất cờ khởi nghĩa. Không có thằng cha nào ra hồn cả. Nghe nói, Lý chắc Râu Quăn cũng đương mưu tính chuyện gì.

Để dò xét, Lý hỏi:

- Còn Dương Tố là người ra sao?

Râu Quăn cấm phập lưỡi dao vào mặt bàn, cả cười. Lưỡi dao bén toé ánh sáng rực rỡ, tiếng thép ngân lên, run run rồi lần lần yên hẳn.

- Nói tên đó làm quái gì.

- Tôi muốn biết ý kiến ông anh.

Lý kể cho Râu Quăn nghe cuộc hội kiến với họ Dương và cuộc trốn thoát của nàng Trương.

- Bây giờ cô chú đi đâu?

- Đi Thái Nguyên mai danh ít lâu.

- Đừng tưởng mai danh được đâu. Chú có nghe nói Thái Nguyên có một dị nhân không?

Lý kể chuyện về Lý Thế Dân mà người ta đồn là chân mạng đế vương.

- Chú thấy hắn ra sao?

- Kì dị lắm.

Râu Quăn có vẻ suy nghĩ lung, một lát sau hỏi:

- Ta gặp mặt hắn được không?

- Anh bạn tôi là Lưu Văn Tĩnh quen thân hắn lắm. Có thể nhờ Văn Tĩnh giới thiệu được. Nhưng bác muốn gặp để làm gì?

- Ta sành coi tướng.

Lý không ngờ mình mới hứa một cuộc hội kiến mà kết quả sau này sẽ nghiêm trọng.

Họ hẹn với nhau tới Thái Nguyên hôm trước thì hôm sáng hôm sau đợi nhau ở cầu Phần Dương. Râu Quăn nhất định đòi trả tiền phòng, bảo trả cho cô Nhớn của lão. Rồi leo lên lưng lừa, cho chạy nước kiệu, biến mất.

Hai vợ chồng Lý trở vô, Lý bảo Trương:

- Anh đoán bác ấy muốn gặp chân nhân vì một lý do riêng và quan trọng. Con người kì dị.

*

Đúng hẹn, Lý Tĩnh và Râu Quăn gặp nhau ở cầu Phần Dương lúc mờ sáng mù sương, chưa rõ mặt người. Lý khoác tay bạn tới tiệm điểm tâm qua loa rồi dắt bạn đến nhà Lưu Văn Tĩnh. Cả hai không nói năng gì cả, cảm thấy một cái gì thân thiết hơn tình bạn, một mục đích chung. Lý cao lớn hơn, có vẻ một dũng sĩ. Râu Quăn có dáng đi dịu dàng uyển chuyển như một người lão luyện, cứng gối, coi cuộc đi bộ trăm dặm là thường.

Lý nghĩ đến chân nhân, hỏi:

- Bác tin khoa coi tướng là đúng à?

- Tính tình con người lộ ra diện mạo. Mắt, môi, mũi, cằm, tai, sắc diện, hễ coi tướng thì trông qua là có thể đọc được như đọc trong sách. Bẩm tính mạnh hay yếu, xảo trá hay ngay thẳng, cương quyết và tàn bạo hoặc dâm dật và quỷ quyệt đều hiện ra trong diện mạo hết. Cuốn sách đó khó đọc nhất vì tính tình con người rất phức tạp, có đủ các lối kết hợp.

- Vậy số con người đã định sẵn từ khi mới sanh?

- Gần như vậy. Khó tránh khỏi được lắm, cũng như khó tránh khỏi được tính tình của mình (…).

Gần tới nhà Lưu, Lý nhận thấy rằng hơi thở của Râu Quăn gấp lên như bị xúc động.

Tới nhà, Lý bước vô trước và nói:

- Một ông bạn tôi muốn gặp Lý Thứ Lang. Ông ta giỏi coi tướng. Còn đứng ngoài kia.

- Mời ông ta vô đi.

Lý vội ra đón Râu Quăn vào, Lưu đã mưu tính cuộc khởi loạn với Lý Thứ Lang, tức Lý Thế Dân, và nghe nói có ai coi tướng đoán được vận mạng thì thích lắm. Râu Quăn vô và Lưu giữ lại dùng cơm trưa, trong khi đó viết thư mời Lý Thế Dân tới.

Một lát sau, Râu Quăn thấy một thanh niên bước vô phòng, áo lông quàng lên vai, đẩy ngửa ra sau, trán cao, nét mặt vui vẻ chân thành, quả quyết. Bảo là đẹp trai thì không đúng. Khi gã bước vô phòng thì như có hào quang toả ra. Cặp mắt không liếc ngang liếc dọc mà thu được hết những cái gì xảy ra trong phòng. Sống mũi cao, thẳng; dưới chót mũi nhọn là hàng ria đỏ, cứng, uốn cong ngược lên như có thể móc vào đó một cây cung được. Lý thấy cặp mắt diều hâu của Râu Quăn chăm chú nhận xét nét mặt phương phi của thanh niên đó.

Sau bữa cơm, Râu Quăn nói nhỏ với Lý:

- Ta muốn có đạo huynh của ta ở đây coi tướng người đó.

Thật là khó tin, khi họ ra về, nét mặt Râu Quăn như có một cái gì như bị ai đập mạnh vào đầu. Cúi gầm xuống mà đi, sắc mặt sậm lại, do dự, hoang mang. Hơi thở phì phì.

Lý Tĩnh hỏi:

- Bác thấy Lý Thế Dân ra sao?

Không thấy đáp, hỏi lại:

- Bác thấy hắn ra sao?

Chậm rãi, Râu Quăn lầm bầm như nói một mình:

- Ta chắc tám chín phần mười rồi. Hắn có thể là chân nhân lắm. Nhưng ta còn muốn đạo huynh của ta coi lại cho kĩ. Chú ở trọ nơi nào?

Lý đáp là trọ tại một lữ quán.

- Ở tạm ít bữa thì được. Đi theo ta lại đây một chút.

Râu Quăn dắt Lý lại một tiệm tơ lụa. Một lát lão ở trong tiệm ra cầm một gói bọc giấy đựng lụa, nặng chừng một hai cân, bảo:

- Này, mang về sắm sửa cho cô Nhớn.

Lý ngạc nhiên.

- Đừng ngại mà. Cầm lấy đi.

Bọn anh hùng lục lâm vẫn có những hành động như vậy.

- Ông anh bắt chủ tiệm nộp thuế đấy ư?

Râu Quăn cười:

- Không. Chủ tiệm là chỗ bạn bè. Chú cần gì nữa không? Ta sẽ viết cho hắn mấy chữ. Chú cứ nói, muốn thứ gì lấy thứ đó. Ta thấy cô chú không dư dả gì mà ta không muốn cô em của ta phải thiếu thốn.Ta chắc cô chú không ở đây lâu chứ? Lại Lạc Dương ở với ta. Một tháng nữa hãy lại.

Lão ngẩng đầu lên, đếm trên đầu ngón tay:

- Mùng ba tháng hai ta sẽ về đó. Tới nơi kiếm một tửu lầu ở phía Đông các tàu ngựa cửa Đông. Thấy con lừa này với một con la đen cột ở ngoài thì chú biết rằng ta và đạo huynh của ta ở trên lầu. Cứ đi thẳng lên.

Họ về quán trọ của Lý, nhưng Râu Quăn không cáo biệt mà theo Lý vô quán. Lão coi cô Trương như em ruột và coi Lý như em trai. Tối đó lão dọn bữa thịnh soạn và có vẻ như chưa muốn đi. Cả ba ngồi trò chuyện tới khuya.

- Cô Nhớn vô nghĩ trước đi, để mặc anh.

Rồi lão ngồi lì đó, không có vẻ buồn ngủ. Cô Trương díu mắt lại, đi ngủ trước. Nàng ngượng nghịu, nhưng vui. Sinh lực của Râu Quăn thật siêu quần. Quá nửa đêm lão vẫn còn nói mà Lý thì ngủ gà ngủ gật rồi.

Sáng hôm sau lão đánh thức Lý dậy.

- Đêm qua bác ngủ ở đâu?

- Nằm ngay trên sàn đây.

- Bác tưởng em cần có lính thị vệ chăng?

Râu Quăn vẫn tươi tỉnh như thường.

- Ta sắp lên núi[1] có ít việc phải lo cho xong. Mùng ba tháng hai ta sẽ về Lạc Dương. Đừng quên nhé. Tất nhiên, cô Nhớn cũng phải tới đấy.

Có lẽ thái độ đó là thái độ thường của những vị nghĩa hiệp giang hồ, đi lại rất mau mà kết bạn cũng rất mau, lòng cởi mở mà đại lượng. Khi một người coi ta như em ruột và coi vợ ta như em gái thì ta không thể không mến người đó được.

*

Đúng hẹn, hai vợ chồng Lý tới Lạc Dương. Họ tìm ra tửu quán và khi trông thấy một con lừa và một con la cột ở ngoài thì họ lên lầu.

Râu Quăn đứng dậy chào:

- Ta biết rằng thế nào cô chú cũng tới.

Lão giới thiệu hai vợi chồng Lý với đạo sĩ (…) Đạo sĩ ăn nói khoan thai, tính tình trầm mặc (…) nhưng thân mật.

Đạo sĩ đột ngột hỏi Lý Tĩnh:

- Vậy là bỏ việc bút nghiên theo việc đao cung ư?

- Thưa vâng, thời buổi này cần đao cung chứ không cần bút nghiên.

Lý lấy làm lạ rằng sao đạo sĩ nhận xét đúng như vậy. Chàng làu thông kinh sử và thú rằng hồi mười sáu, mười bảy tuổi chàng đã do dự lâu lắm, không biết nên lựa nghề văn hay nghề võ.

Râu Quăn dắt hai vợ chồng lại một căn phòng, bảo:

- Hai cô chú có thể ở đây. An toàn. Đừng ngại gì cả. Ta đoán cô chú nghĩ gì rồi. Tửu quán này của ta. Ở dưới quầy có học tiền, cứ tự nhiên, nhớ mua cái gì đẹp đẹp cho em gái ta nhé.

Thế là họ ở lại tửu quán và thỉnh thoảng Râu Quăn lại nói chuyện tới khuya, bàn về binh pháp. Lý Tĩnh học được nhiều điều sau này đem ra thực hành có kết quả.

Điều quan trọng không phải là luyện tập cho được khoẻ mạnh can đảm như nhiều người tưởng. Cần nhất là phải hiểu biết địch thủ, tìm cho được nhược điểm mà đập một cái cho thật mạnh, như vậy hơn là đập cả trăm cái (…) Những cuộc đàm luận như vậy luôn luôn kéo dài quá nửa đêm. Vị đạo sĩ luôn luôn ngó về phía Thái Nguyên, coi thiên văn xem các tinh tú gặp nhau ra sao, mờ tỏ ra sao, cái đó Lý Tĩnh và Râu Quăn chẳng hiểu gì cả.

Được ít tuần, đạo sĩ ngỏ ý muốn gặp Lý Thế Dân. Râu Quăn bảo Lý:

- Chú giới thiệu đạo huynh của ta với Lý Thế Dân nhé. Ta muốn đạo huynh của ta xét xem hắn phải là chân nhân hay không. Sắp tới lúc quyết định rồi, và mọi việc sẽ được quyết định.

- Nếu hắn là chân nhân bác tính sao? Chiến đấu với hắn hay hợp tác với hắn?

- Ta không chiến đấu với số mạng.

- Vậy theo hắn?

- Nói bậy nào.

Râu Quăn cười để cắt ngang câu chuyện. Lão dẫn một câu tục ngữ có nghĩa rằng thà làm đầu con gà còn hơn làm đuôi con bò.

*

Họ tới nhà Lưu ở Thái Nguyên. Lý Tĩnh giới thiệu đạo sĩ là một nhà lý số biết được tương lai. Lưu đương đánh cờ và mời đạo sĩ chơi với mình một ván, trong lúc sai người mang thư đi mời Lý Thế Dân lại chơi coi đánh cờ. Râu Quăn và Lý Tĩnh đứng “chầu”.

Lý Thế Dân vô và lẳng lặng ngồi vào một cái ghế ở bên cạnh bàn cờ. Không thốt một lời, đúng là thái độ đứng đắn của kẻ đứng ngoài coi. Râu Quăn thúc cùi chỏ ra hiệu cho Lý. Trong nước thiếu gì hạng dũng sĩ và hạng anh hùng đeo kiếm, nhưng một vị chân mạng đế vương thì phải là hạng khác. Vị đạo sĩ bề ngoài thì chăm chú vào ván cờ nhưng thầm dò xét hơi thở, đo lường hào quang của Lý Thế Dân. Lý Thế Dân ngồi rất thẳng, vai ngang, chân dạng, hai tay đặt ngay ngắn trên đầu gối. Thỉnh thoảng cặp chân mày nhướng lên một chút để theo dõi ván cờ. Và từ phía trong con người toả ra một tia sáng như là trông thấy hết, hiểu rõ hết. Một lát sau, đạo sĩ đẩy bàn cờ về phía Lưu Văn Tĩnh, bảo:

- Ván này không nước gỡ. Ông thí quân cờ đó, đi một nước hay quá. Tôi chịu thua.

Những người đứng ngoài đều thấy rằng ván cờ chưa đến nỗi như đạo sĩ nói. Rõ ràng là đạo sĩ không nhất định không chịu phí sức trong cuộc đấu vô ích. Đạo sĩ đứng dậy thở dài.

Rồi cả ba cám ơn chủ nhân ra về.

Khi họ tới cửa, đạo sĩ bảo Râu Quăn:

- Ván cờ của bác thua rồi. Người có chân mạng đế vương ở trong nhà đó. Đừng rán sức nữa vô ích. Nhưng có thể kiếm một đất khác mà chiếm.

Lần đầu tiên Lý Tĩnh thấy lưng Râu Quăn khòm xuống và toàn thể gân cốt gần như dãn ra. Có cái gì biến chuyển trong tâm hồn lão.

Râu Quăn nói:

- Tình thế đã thay đổi và tôi e rằng chính tôi cũng đã thay đổi kế hoạch. Đợi tôi ở Lạc Dương. Khoảng nửa tháng tôi sẽ trở về.

Nói xong rồi bỏ đi.

Lý cũng chẳng hỏi đi đâu, mà cùng về Lạc Dương với đạo sĩ.

*

Khi Râu Quăn trở về, gọi nàng Trương lại bảo:

- Anh muốn cô lại thăm chị. Anh có việc quan trọng muốn bàn với cô chú.

Lý Tĩnh chưa hề biết Râu Quăn ở đâu. Chàng luôn luôn lạ lùng về con người đó. Người ta đưa chàng tới một cái cổng nhỏ có mỗi một cánh. Qua khỏi sân thứ nhất, tới một phòng trang hoàng rực rỡ. Hàng chục thị tì đứng hầu. Người ta dắt vợ chồng Lý vào phòng phía đông để trang điểm. Bàn trang điểm, gương cổ, chậu đồng bằng thau, đèn bằng pha lê; bàn tủ, bình phong toàn là đồ thượng hạng, nhiều đồ quí giá vô cùng.

Một lát sau, Râu Quăn cùng ra với vợ và giới thiệu với vợ chồng Lý. Thiếu phụ khoảng hai mươi tám, ba chục tuổi, rất đẹp. Hai vợ chồng Lý được tiếp đón cực kì niềm nở, trang trọng như hàng thượng khách.

Trong bữa tiệc, một đội nữ nhạc tấu những khúc lạ tai, du dương mà Lý chưa hề được nghe. Tiệc gần tàn, gia nhân bưng vô mười cái khay gỗ quí phủ nhiểu và đặt trên những chiếc ghế thấp ở sát đầu tường phía đông. Khi mọi sự xong xuôi, Râu Quăn bảo Lý:

- Tôi cho chú coi cái này.

Mở lớp khăn phủ rồi, Lý thấy các khay đều đựng giấy tờ, chứng thư, sổ sách và những chùm chìa khoá lớn.

Râu Quăn bảo:

- Kể cả châu báo và các bảo vật khác, thì hết thảy vào khoảng trăm ngàn lượng vàng. Xin biếu hết cô chú đấy. Sao? Anh đã trù tính, thu thập số đó để đợi thời cơ lập một đội binh mua vũ khí quân nhu, hy vọng làm nên đại sự. Nay thì không dùng tới nữa. Anh tin chắc rằng thanh niên họ Lý ở Thái Nguyên đó có chân mạng đế vương. Chú giữ lấy những món này, sau sẽ giúp người đó làm nên việc Trời giao cho hắn. Hắn sẽ là chúa công của chú; mà đừng nên quên chiến lược ta đã chỉ cho đấy nhé. Trong khoảng năm mười năm nữa, Lý Thế Dân sẽ bình định được giang san. Dốc lòng thờ người đó thì sẽ vinh hiển phú quí đấy. Còn anh, anh phải lo việc của anh. Khoảng mười hai năm nữa, khi nào nghe bên kia biên giới có người chiếm được đất, lập một nước mới thì người đó là bạn cũ của cô chú đấy. Lúc đó chú và cô Nhớn quay mặt về phía đông nam mà uống ly rượu mừng nhé.

Rồi hắn quay lại nói với bọn nô tỳ và gia nhân:

- Từ nay ông Lý là chủ của các ngươi và làm chủ cả gia tài của ta, mà cô em của ta đây sẽ là bà chủ của các ngươi.

Dặn dò mọi việc xong rồi, lão vô bận quần áo đi đưồng rồi cùng với vợ leo lên lưng ngựa, chỉ có mỗi một người tớ trai theo hầu, từ đó biệt tăm.

*

Mấy năm sau, Lý mắc đánh dẹp khắp nơi trong những trận dai dẳng để thống nhất Trung Hoa thành một đại đế quốc đời Đường, Lý Thế Dân lên ngôi thiên tử, trị dân trong cảnh thanh bình và Lý Tĩnh được vua tin yêu nhất, giao cho chức Bình Chương sự.

Một hôm Lý đọc được trong một bản phúc bẩm của quân đội rằng có một người – không thấy chép tên họ - đã đem một đạo quân khoảng ba bốn chục ngàn người đổ bộ lên nước Phù Dư ở bên kia biên giới về phía nam và đã chiếm nước đó mà xưng vương. Lý chắc chắn rằng người đó là ông bạn cũ đã giúp hai vợ chồng mình hồi trước.

Một người không chịu ở dưới quyền người khác mà tự mai danh cho người đời quên mình và tự đày mình ra khỏi nước thì thật là điều khó tin. Lão Râu Quăn đã quyết chí làm vua chúa một nơi nào đó và bây giờ nguyện vọng đã thành.

Tối đó Lý về nhà kể lại cho vợ nghe.

Nàng rất cảm động, nói:

- Chắc là bác Râu Quăn rồi, mừng quá!

- Ừ, bác Râu Quăn đấy. Đáng mừng thật. Bác ấy đã đạt mục đích.

Họ nhớ lại lời dặn cuối cùng hồi xưa nên sau bữa cơm, đốt hai cây nến đỏ, bày ở ngoài sân rồi quay mặt về phía đông nam uống rượu mừng bạn cũ.

Giọng người vợ bỗng kì dị, như nghẹn ngào:

- Mình có thể giúp bác ấy được việc gì không – chẳng hạn tâu với Hoàng thượng phong hầu cho bác ấy?

Lý Tĩnh đáp:

- Để yên bác ấy! Chức tước gì của Hoàng thượng ban ra chỉ làm cho bác ấy thêm rầu thôi. Tại cái xứ bác ấy ở, bác ấy là chúa tể, chẳng thuộc quyền ai cả. Thật là một dị nhân.

Rồi thở dài nói thêm:

- Một bậc vĩ nhân.

(Nguồn: Tập truyện ngắn MƯA, nhiều tác giả, Nguyễn Hiến Lê tuyển dịch và giới thiệu, Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin, năm 2006, trang 365-394)

[1] Nguyên văn: Mount Wutai. Trong bản chữ Hán của Đỗ Quang Đình không có, chắc Lâm Ngữ Đường thêm chi tiết đó, chúng tôi chưa tra ra được Wutai là gì.

[Mount Wutai là Ngũ Đài Sơn 五台山. (Goldfish)].